ANIMOWANA POLITYKA: POLITYCZNE METAFORY PRL-U/ ANIMATOR 2017

Polska animacja czasów PRL-u – podobnie jak inne dziedziny sztuki – często sięgała po tzw. język ezopowy. A więc formowano artystyczne wypowiedzi tak, aby ich treści zostały odbiorcy zasugerowane nie wprost, a w sposób zawoalowany. Dzięki używaniu takich stylistycznych środków wyrazu, jak metafora, peryfraza, synekdocha czy parabola artysta nawiązywał kontakt z odbiorcą swej sztuki ponad ograniczeniami cenzury. Formułował myśl nie wprost, a drogą okrężną. Widz natychmiast orientował się, o co chodzi, cenzor zaś nie miał powodów, by ingerować. Choć nieraz – niestety – wykazywał się wyjątkową nadgorliwością. 
Przegląd rozpoczyna socrealistyczna agitka, która okazała się… zbyt mocnym przekazem propagandowym, nie przełknęła jej nawet władza i zamiast na ekrany skierowała na półkę. Pozostałym filmom, umieszczonym w zestawie, dzięki zastosowaniu przez ich autorów bardziej subtelnych środków to się w węższym lub szerszym zakresie udało. Z wyjątkiem „Desantu”, jednego z najbardziej zasłużonych „półkowników” w dziejach polskiej kinematografii. Okazało się, że purnonsens i surrealizm też mogą być groźne. Jeśli się czegoś nie rozumie, lepiej na wszelki wypadek to przymknąć, bo a nuż znajdują się w tym jakieś wrogie treści…
TRAKTOR A-1Scen., reż. i oprac. plast.: Władysław Nehrebecki. Zdj.: Mieczysław Poznański. Muz.: Zygmunt Wiehler. Prod.: Zespół Filmowy „Śląsk” – Bielsko-Biała, 1949. Czas projekcji: 11’. Socrealistyczna agitka propagująca – poprzez opowiastkę o traktorku pomagającym chłopom – tzw. proces traktoryzacji w rozwoju socjalistycznej wsi.
LABIRYNTScen., reż. i oprac. plast.: Jan Lenica. Zdj.: Antoni Nurzyński. Muz.: Włodzimierz Kotoński. Prod.: Studio Miniatur Filmowych w Warszawie, 1962. Czas Projekcji: 14’.Trudno pozostać człowiekiem w surrealistycznej rzeczywistości. Trudno też z niej uciec.
FOTELScen.: Emil Saski, Daniel Szczechura. Reż. i oprac. plast.: Daniel Szczechura. Zdj.: Wacław Fedak. Muz.: Włodzimierz Kotoński. Prod.: Studio Małych Form Filmowych „Se-Ma-For” w Łodzi, 1963. Czas projekcji: 6’.Znakomita w swej prostocie plastycznej oraz zwięzłości anegdotycznej, pełna dyskretnego humoru analiza walki o władzę. Oczywiście, niezbyt czystymi metodami.
SZTANDARScen., reż. i oprac. plast.: Mirosław Kijowicz. Zdj.: Henryk Ryszka. Muz.: Krzysztof Komeda. Prod.: Studio Filmów Rysunkowych w Bielsku-Białej, 1965. Czas projekcji: 7’.Zjadliwa satyra na podwójną moralność. W głowie uczestnika pochodu próżno szukać tytułowego sztandaru, jest w niej za to wiele przypadkowych przedmiotów.
DESANTScen.: Andrzej Warchał, Daniel Szczechura. Reż. i oprac. plast.: Daniel Szczechura. Zdj.: Wacław Fedak. Muz.: Włodzimierz Kotoński. Prod.: Studio Małych Form Filmowych „Se-Ma-For” w Łodzi, 1968. Czas projekcji: 6’.Zabawna – pełna purnonsensowego humoru – opowieść o dwóch spadających żołnierzach, którzy wyskoczyli z samolotu, zapominając o spadochronach.
CINEMA VERITEScen, reż. i oprac. plast.: Andrzej Warchał. Zdj.: Krzysztof Stawowczyk. Prod.: Studio Filmów Animowanych w Krakowie, 1979. Czas projekcji: 1’.Twarz z oczami zasłoniętymi czarnym paskiem. Po chwili pasek z oczu spada, zasłaniając usta…
OSTRY FILM ZAANGAŻOWANY NON CAMERAScen., reż., oprac. plast. i muz.: Julian Józef Antonisz. Zdj.: Krzysztof Stawowczyk, Marek Dumnicki. Prod.: Studio Filmów Animowanych w Krakowie, 1979. Czas projekcji: 7’.Zrealizowana w technice noncamerowej zabawna opowieść o upadku życia kulturalnego z powodu... likwidacji kiosków ulicznych oklejanych plakatami.
DROGA Z PRZEJAZDEM STRZEŻONYMScen., reż. i oprac. plast.: Andrzej Warchał. Zdj.: Andrzej Jeziorek. Muz.: Zygmunt Konieczny. Prod.: Studio Filmów Animowanych w Krakowie, 1980. Czas projekcji: 9’.Samochód zbliża się do przejazdu kolejowego. Opada szlaban. Czekając na jego podniesienie, kierowca oddaje się wspomnieniom…
SOLO NA UGORZEScen., reż. i oprac. plast.: Jerzy Kalina. Zdj.: Jan Tkaczyk. Muz.: Bohdan Mazurek. Prod.: Studio Miniatur Filmowych w Warszawie, 1981. Czas projekcji: 7’.Stary mężczyzna zaprzęga konia do pługa. Rozpoczyna się orka. Ciężkiej, monotonnej pracy towarzyszy patriotyczna pieśń „Ukochany kraj, umiłowany kraj”…
MÓJ DOMScen., reż. i oprac. plast.: Jacek Kasprzycki. Zdj.: Jan Maciej Ptasiński. Prod.: Studio Miniatur Filmowych w Warszawie, 1983. Czas projekcji: 10’.Skondensowany zapis dziejów kraju, od początku XX wieku do czasu realizacji filmu, na przykładzie zmian, jakie zachodzą w wyglądzie jednego z poznańskich budynków.