Patrzysz nisko i spojrzenie srebrne

oczu twoich jest radosnym światłem

w drodze naszej odmierzanej sercem

jak księżycem. […]

I nas splecionych jak uściskiem

spojrzeniem mocnym - niesie wiernie

przez trudny dzień, oporne słowo,

gdzie sen otacza jak ramieniem

i bezimienna ziemia lekka

wydaje kwiat spryskany sercem.

T. Gajcy, „Przyjacielowi w drodze. Markowi Chmurze"

Tadeusz Gajcy, ps. „Karol Topornicki", ur. 8 lutego 1922 r., poeta, wspołtworca, a od listopada 1943 redaktor (ostatni) pisma „Sztuka i Narod", żołnierz Armii Krajowej. Leon Zdzisław Stroiński, ps. „Marek Chmura", ur. 29 listopada 1921 r., poeta, wspołredaktor „Sztuki i Narodu", żołnierz Armii Krajowej. Dozgonni przyjaciele. Zginęli razem 16 sierpnia 1944 na powstańczej placowce w kamienicy przy ul. Przejazd nr 1/3 wysadzonej przez Niemcow (dziś ul. gen. Andersa, kino „Muranow").

Nie sposob przywołać wszystkich, tak bardzo utalentowanych tworcow pokolenia wojennego, młodych poetow i poetki, ktorych większość zginęła w Powstaniu Warszawskim. Przywołanie Gajcego i Stroińskiego, poetow na pewno nie-zapomnianych, ale nie-dość-pamiętanych, obciążonych niesprawiedliwą i ciemną legendą „Sztuki i Narodu" - jest więc symboliczne, a jednocześnie szczegolnie mocne. Świadectwem ich wybitnego talentu, losu, głębokiej przyjaźni jest niezwykły przekaz, jakim obdarowane zostało kilka dni temu Muzeum Literatury: pamiątki po Tadeuszu Gajcym, przekazane przez jego brata Mieczysława. Prawie rownocześnie do Muzeum trafiły rękopisy - nieznane utwory młodzieńcze i „Opowiadanie więzienne", unikatowe fotografie, dokumenty i pamiątki po Zdzisławie Stroińskim. Mamy nadzieję, że niebawem dzięki decyzji rodziny także znajdą się w naszych zbiorach, tymczasem zostaną zaprezentowane podczas wieczoru poświęconego pamięci obu Poetow 16 sierpnia. Dobrym duchem i inicjatorką przekazania tych materiałow do Muzeum Literatury jest Hanna Zofia Etemadi, od lat zaangażowana w ocalaniu pamięci o poetach skupionych wokoł SiN-u, autorka filmowego cyklu „Ślady" z portretami Gajcego, Andrzeja Trzebińskiego i Stroińskiego.

Wśrod szczęśliwie ocalałych materiałow znajdują się m.in. maszynopisy fragmentow prozy T. Gajcego, zapewne z teki redakcyjnej SiN-u. Z tego też źrodła pochodzą maszynopisy utworow Z. Stroińskiego z tomu Okno: liryki prozą „Powrot ojca", „Warszawa" i wiersz „Polska"; numer 13 „Sztuki i Narodu" z 1943 r. z nekrologiem Andrzeja Trzebińskiego, dziś biblioteczne cimelium. Wreszcie dokumenty Gajcego - świadectwa szkolne, czapka gimnazjalna, kenkarta, poświadczenie zamieszkania. Te dwa ostatnie, wraz z wizytowkami i świadectwem urodzenia zabrał poeta idąc do powstania. Są na nich ślady krwi.

[ ](http://muzeumliteratury.pl/wp-content/gallery/powstancy/numer-pisma-z -nekrologiem-andrzeja-trzebinskiego.jpg)

[ ](http://muzeumliteratury.pl/wp-content/gallery/powstancy/tadeusz- gajcy-2.jpg)

[ ](http://muzeumliteratury.pl/wp-content/gallery/powstancy/tadeusz- gajcy-5.jpg)

[ ](http://muzeumliteratury.pl/wp-content/gallery/powstancy/tomik-powiel-wyd- sztuka-i-narod-1943-liryki-proza-do-projektowanego-kolejnego-tomu-chmury-lub- mgly-splonely-podczas-powstania.jpg)

[ ](http://muzeumliteratury.pl/wp-content/gallery/powstancy/tomik-powiel-wyd- sztuka-i-narod-1943.jpg)

[ ](http://muzeumliteratury.pl/wp-content/gallery/powstancy/tomik-powiel-wyd- sztuka-i-narod-1944.jpg)

[ ](http://muzeumliteratury.pl/wp-content/gallery/powstancy/z-tomu-okno-masz-z -materialow-redakcyjnych-sin-u.jpg)

[ ](http://muzeumliteratury.pl/wp-content/gallery/powstancy/zdzislaw- stroinski-1943-po-uwolnieniu-z-pawiaka.jpg)

Wobec tego świadectwa pamięci, szczegolnie wybrzmiewa przesłanie „Do potomnego" Tadeusza Gajcego - dla tego, ktory przyjdzie, dla nas, idących przez swoj czas:

[…]

>

Kochałem tak jak ty zapewne,

ale mi serca dano skąpo

na miłość moją niepotrzebną,

bowiem stawały nad epoką,

ktorej imiona dajesz teraz

olbrzymia śmierć i przerażenie.

>

Nie żebym uląkł się i płakał,

nie żebym czekał już skazany

na trwałość kruchą - szukam w gwiazdach

zarysu twego. Między nami

jak dłonie dwie złączone są

pamięci nasze i miłości,

a jeden tylko wspolny dom,

ktory nade mną w tobie rośnie.

bilety:

wstęp wolny